Ζορικά Μάνο, η έγκυος μηχανικός που εκτελέστηκε ως σαμποτέρ

Η τραγική ιστορία της Ζορικά Μάνο, η οποία εκτελέστηκε μαζί με τον σύζυγό της ενώ ήταν έγκυος, κατηγορούμενη ως σαμποτέρ για την αποξήρανση του Βάλτου στο Μαλίκ

Ήταν δύσκολες εποχές· εκείνος ο καταραμένος βάλτος στο Μάλικ της Κορυτσάς δεν μπορούσε να διανοιχθεί ούτε με αξίνες ούτε με φτυάρια, παρά τη μεγάλη εργασία περισσότερων από 3.000 πολιτικών κρατουμένων και 8.000 εθελοντών.

Το καθεστώς ζητούσε αίμα και, για να παραδειγματίσει, επινόησε μια νέα πρακτική, την οποία θα εφάρμοζε και τα επόμενα χρόνια: σε κάθε ανάληψη κοινωφελούς έργου όπου το έργο δεν προχωρούσε, εντοπιζόταν μια ομάδα σαμποτέρ και εχθρών.

Τέτοια ήταν και η διαβόητη δίκη, γνωστή αλλιώς ως «Η Τεχνικο-Μηχανική Ομάδα Σαμποτέρ του Βάλτους του Μάλικ».

Η προαποφασισμένη τραγωδία άρχισε να τίθεται σε εφαρμογή τον Οκτώβριο του 1946. Με διαταγή του στρατιωτικού εισαγγελέα, λοχαγού Α΄ βαθμού Νεβζάτ Χαζνεντάρι (ενός από τους πιο τρομερούς ανακριτές και εισαγγελείς του καθεστώτος), συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν σε δίκη οι Κουϊτίμ Μπεκίρι, Αμπντύλ Σάρρα, Γιάννη Βασίλη, Βασίλ και Ζορίκα Μάνο, Παντελή Ζωγράφη, Μιχαήλ Στρατομπέρδα, Βασίλης Ρίστο (οι τελευταίοι όλοι ελληνικής καταγωγής), καθώς και δύο Ιταλοί υπήκοοι, ο Ευτζένιο Σκατούρο και ο Μάριο Γκουαρνιέρι.

Οι κατηγορίες εναντίον τους ήταν ότι, σε συνεργασία μεταξύ τους, είχαν σαμποτάρει τα έργα στο Βάλτο του Μάλικ, επηρεασμένοι από την «αμερικανική αποστολή» στην Αλβανία και ιδιαίτερα από τον Χάρι Φουλτς- Harry Fultz.

Πρόκειται για μια ιδιαίτερη περίπτωση, όπου ο σύζυγος και η σύζυγος, ο Βασίλ και η Ζορικά Μάνο, συνελήφθησαν και στη συνέχεια τους περίμενε η πιο τραγική δυνατή μοίρα: η εκτέλεση.

Η κομμουνιστική αγριότητα, με την ειδική επιρροή σε αυτή την περίπτωση του Ενβέρ Χότζα και του έμπιστου και τρομερού ανακριτή του, Νεβζάτ Χαζνεντάρι, δεν γνώρισε κανένα όριο· ενώπιον του εκτελεστικού αποσπάσματος βρέθηκε και η Ζορικά Μάνο, η οποία ήταν έγκυος.

Το γεγονός αυτό εικάζεται ότι το έμαθαν ήδη κατά τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας, όμως δεν δίστασαν καθόλου να εκτελέσουν τη μηχανικό, η οποία ήταν έγκυος, καθώς και τον σύζυγό της, επίσης μηχανικό.

Μάλιστα, για αυτό το φρικτό έγκλημα υπάρχουν και κινηματογραφικές εικόνες, όπου μια ριπή όπλων από τους στρατιώτες του εκτελεστικού αποσπάσματος καταρρίπτει στο έδαφος το ζευγάρι και τον Ιταλό μηχανικό.

Η δίκη πραγματοποιήθηκε στις 18 Νοεμβρίου του 1946· την ίδια χρονιά οδηγήθηκαν ενώπιον ενός αυτοσχέδιου ειδικού στρατοδικείου.

Η δίκη άρχισε στις 8 Νοεμβρίου 1946 και ολοκληρώθηκε δέκα ημέρες αργότερα. Σε αυτή την προμελετημένη από το σύστημα δραματική διαδικασία συμμετείχαν και οι πολίτες, οι οποίοι μέσω μεγαφώνων άκουγαν τις εξελίξεις της δίκης, που στην προκειμένη περίπτωση διεξαγόταν στον κινηματογράφο «Nacional», στο κέντρο των Τιράνων. Παρόντες και παρακολουθούντες τη διαδικασία ήταν και ξένοι δημοσιογράφοι, καθώς και στρατιωτικές αποστολές της Γιουγκοσλαβίας, της Σοβιετικής Ένωσης, της Γαλλίας, της Μεγάλης Βρετανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών, που ήταν διαπιστευμένες στην Αλβανία.

Η κύρια κατηγορία κατά των μηχανικών ήταν «η δολιοφθορά των έργων για την αποξήρανση του Βάλτου του Μάλικ και οι σχέσεις τους με την αγγλοαμερικανική κατασκοπεία, υπό την καθοδήγηση του Χάρι Φουλτς».

Στις 18 Νοεμβρίου εκδόθηκε η τελική απόφαση και καταδικάστηκαν: οι μηχανικοί Αμπντύλ Σάρρα και Κουϊτίμ Μπεκίρι σε θάνατο, με εκτέλεση δια απαγχονισμού. Ο μηχανικός Βασίλης Μάνο, η σύζυγός του Ζορίκα Μάνο και ο Ιταλός Ευτζένιο Στατούρο σε θάνατο, με εκτέλεση δια τουφεκισμού. Οι τοπογράφοι Παντελής Ζωγράφη και ο Ιταλός Μάριο Γκουαρνιέρι σε ισόβια κάθειρξη, ο Μιχαήλ Στρατομπέρδα σε 10 χρόνια φυλάκισης, ο Αναστάς Ρίστο σε 2 χρόνια φυλάκισης και ο Γιάννι Βασίλη σε 1 χρόνο φυλάκισης.

Με αυτόν τον τρόπο έσβησε η ζωή των μηχανικών και τοπογράφων που εργάστηκαν για την αποξήρανση του Βάλτους στο Μαλίκ.

Η μεγαλύτερη τραγωδία ήταν η δολοφονία της εγκύου γυναίκας και του συζύγου της, μηχανικού, οι οποίοι είχαν σπουδάσει στο εξωτερικό και άφησαν την τελευταία τους πνοή μαζί με το πλάσμα τους, που δεν πρόλαβε να γεννηθεί.

Μετάφραση, ετοίμασε Πελασγός Κορυτσάς