(᾿Εγεννήθη ἐν ἔτει 1814. ᾿Απέθανε τῇ 15 Δεκεμβρίου 1895)
Εἶ; τῶν μεγάλων ἐθνικῶν εὐεργετῶν ὁ Ἰωάννης Μπάγκας οὐ μόνον εἰργάσθη εἰς τὴν διὰ τοῦ προϊόντος τῶν τιμίων αὐτοῦ ἱδρώτων ἐκτέλεσιν τῶν πρὸς τὴν ἰδιαιτέραν αὑτοῦ γενέτειραν, τὰ ὀρφανά, τοὺς πάσχοντας καὶ τὸ ἔθνος δωρεῶν, ἀλλὰ καὶ μέχρι τέλους τοῦ βίου ἀκμαῖον θερμάνας ἐν τῷ στήθει τὸ ζώπυρὸν τῆς νεανικῆς γνώμης, γέρων ἤδη ὁλόκληρων τὴν μεγάλην αὑτοῦ περιουσίαν ἀφιέρωσεν εἰς τὸν ἀπ᾿ ἀρχῆς μελετηθέντα σκοπόν. Τὸ δὲ μέγιστον καὶ ἀληθῶς πρω τοφανές, ζῶν ἔτι καὶ ἐν ἄκρῃ ὑγειᾳ ἠθέλησε καὶ ἐπέμεινεν ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν ταύτην νὰ παραδώσῃ εἰς τὴν θεματοφύλακα τῆς ἐθνι κῆς παρακαταθήκης, τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν,
Μόλις καὶ μετὰ βίας δεχθεὶς νὰ ἀναγραφῇ ὑπὲρ αὐτοῦ ἐν τῷ δωρητηριῳ συμβολαίῳ μηνιαία χορηγία δραχμῶν χιλίων ἐκ τῆς πλουσιωτάτης προσόδου τῆς βασιλικῆς αὐτοῦ δωρεᾶς, ἀντὶ τῶν τριακοτίων, ὅσας μόνας κρίνων ἐπαρκεῖς αὐτὸς ἐζήτει, οὕτω φειδωλῶς μετεχει-ρίσθη τὴν παρυχήν, ὥστε τὰ ὑπ᾿ αὐτοῦ ἐν χρόνῳ βραχυτέρῳ τῆς ἑπταετίας (ἀπὸ Αὐγούστου 1889 μέχρι Δεκεμβρίου 1895) ἐκ τῆς ἐπιχορηγίας οἰκονομηθέντα οὐ μόνον εἰς δαπάνας συμπληρωτικὸς οἱ κοδομήματος παραδεδυμένου ἤδη εἰς τὴν ἐπὶ τῆς δωρεᾶς αὐτοῦ * Επιτροπείαν κατέβαλεν, ἀλλὰ καὶ περίσσευμα οὐχὶ μικρὸν διὰ λακωνικῆς διαθήκης εἰς προσθήκην δωρεᾶς ἐκληροδότησεν.
Διὰ τοῦτο ἀλήθειαν ἀπαστράπτουσαν ἀπαγγέλλουσιν οἱ ἐπὶ τοῦ μνημείου τοῦ ᾿Ιωάννου Μπάγκα κεχαραγμένοι δύο στίχοι:
Ὁ τὰ ἴδια κοινά νομίσας “Ανερ χρηστὲ χαῖρε Τὸ μνημεῖον τοῦτο κατεσκευάσθη καὶ ἱδρύθη αὐθορμήτῳ γνώμη τῆς ἐπὶ τῆς δωρεᾶς «Παγκείου Ἐπιτροπῆς, » ἧς ἡ εὐλαβὴς μέριμνα ἀνεπλήρωσε παράληψιν τοῦ ἀπεριφιλαύτου γέροντος, ἀληθοῦς ἀρχαϊ κοῦ τύπου, μηδὲ λέξιν θελήσαντός ποτε νὰ εἴπῃ μαρτυροῦσαν φρον τίδα περὶ ἑαυτοῦ.
Ἡ ὑπὸ τοῦ Κορυτσαίου Μακεδόνος εἰς ἀγαθὰ ἔργα καὶ ἐθνικὰς ἀνάγκας ἀφιερωθεῖσα περιουσία ἑνὸς καὶ ἡμίσεος περίπου εκατομμυρίου κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1906 παρίσταται ἐν τῷ ἐπισήμῳ ἀπολογισμῷ τῆς ἐπὶ τῆς δωρεᾶς ἐπιτροπείας ηὐξημένη εἰς δραχμὰς 2,130,593 χάρις εἰς τὴν πρόνοιαν αὐτοῦ τοῦ δωρητοῦ, θε λήσαντος νὰ ἀποταμιεύσῃ εἰς κεφάλαιον τὰ μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ῥητῶν αὐ-τοῦ θελήσεων περισσεύματα τῆς ἐτησίας προσόδου, ἥτις κατὰ τὸ ἔτος 1906 ὑπερέβη τὰς 115,000 δραχμῶν.
Εὐθὺς ὡς ἡ ἐτησία πρόσοδος ἀνέλθῃ εἰς τὸ ποσὸν 150,000 δραχ μῶν, ἡ Μπάγκειος Επιτροπὴ θέλει ἔχει τὸ δικαίωμα κατά προσθή κην εἰς τὸ σήμερον πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ῥητῶν θελήσεων τοῦ δωρη τοῦ καταβαλλόμενον ἐτησίως ποσὸν δρ. 36,000 νὰ δαπανᾷ ἐπὶ πλέον 64,000 δραχμών και’ ἔτος εἰς ἐθνικὰ καὶ φιλανθρωπικὰ ἔργα κατ᾿ ἰδίαν ἑαυτῆς κρίσιν, ἀποταμιεύουσα τὰς ὑπολοίπους πεντήκοντα χιλιάδας.
Τοιοῦτον τὸ τηλαυγὲς ἔργον τοῦ μεγαλόφρονος ἐκ Κορυτσᾶς δωρητοῦ.
Πόσων ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ μεγάλων καὶ τρανῶν, τῶν μεγαλαυ χῶν δηλονότι, τὸ ἀνάστημα δὲν ὑποβιβάζεται πρὸ τοῦ ὕψους τῆς με γαλογνωμοσύνης τοῦ ταπεινοῦ καὶ σχεδὸν ἀνωνύμου ἐργάτου, οὗτι-τος τὸν ἀπέριττον καὶ ἀφελῇ βίον καὶ τὴν σεμνότητα ὡς προσῆκεν αὐτῷ ἁπλῶς σκιαγραφεῖ ὁ βραχὺς λόγος ὁ κατὰ τὴν κηδείαν τοῦ γέρον τος, τῇ 17 Δεκεμβρίου 1895, ἐπὶ τοῦ τάφου κατ᾿ ἐντολὴν τῆς Μπαγ κείου ᾿Επιτροπείας ἀπαγγελθεὶς ὑπὸ τοῦ καὶ τὰς λέξεις ταύτας γράψαντος φίλου.
Σ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ
ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ
«᾿Αφ᾿ ἧς ἡμέρας, φεύγων τὸν γάμον, εἰς ὃν ἐξηνάγκαζεν αὐτὸν, ὁ πατήρ, ὁ Ἰωάννης Μπάγκας, δεκαεννέα ἐτῶν, τῷ 1833 κατήρχετο συνοδοιπόρος κτιστῶν Μακεδόνων εἰς Χαλκίδα καὶ ἐκεῖθεν, ἐν ὥρᾳ χειμῶνος, ἐξέπλεεν εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν μετὰ μόνου ἐφοδίου ἑνὸς ταλλήρου, ἔκτοτε ἀποκαλύπτεται εἰς ἡμᾶς πεπροικισμένος ὑπὸ ἰσχυροτάτης θελήσεως.
Ωρκίσθη καθ’ ἑαυτὸν μηδὲ λεπτὸν νὰ ζητήσῃ πηρὰ τοῦ ἀδυνάτου πατρός, ὃν ἐλύπησε μάλιστα τοιαῦτα πράξας, καὶ ἀμετατρέπτως. ἀπεφάσισεν ἐκ μόνης τῆς ἐργασίας τῶν ἰδίων χειρῶν νὰ ζήσῃ.
Καὶ ὅπως ἔζησεν ἐν Καΐρῳ, ὅπου ἐγκατεστάθη ὡς ῥάπτης ἐγ χωρίων ἑλληναλβανικῶν ἐνδυμάτων, ἐν μέσῳ μεγάλης Ηπειρωτο-μακεδονικῆς παροικίας, εἰς ἣν πολυάριθμοι ἀπὸ τοῦ 1800 κατελέγοντο οἱ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Κορυτσᾶς καταγόμενοι.
Εἰς λίραν χρυσῆν ἀνῆλθε μετ᾿ οὐ πολὺ τὸ καθ᾽ ἡμέραν κέρδος τοῦ νέου Μακεδόνος καὶ εἰς ἀφθονίαν ηὐξάνετο τὸ ἡμερήσιον περίσσευμα τοῦ λιτοτάτου ἐργάτου, καίτοι γενναίως ἐκ τούτου ἐδαπάνα εἰς συντήρησιν τῶν γονέων ἔτι δὲ καὶ εἰς ἐπικουρίαν ἀπωτέρων συγγε-νῶν.
Διὸ καὶ καταλιπὼν τὴν ψαλίδα, ἐπεδόθη εἰς εὐαρεστότερον ἅμα καὶ ἐπικερδέστερον ἔργον, τὸ τοῦ καλλιεργητοῦ ἀγροτικῶν κτημά-των. ᾿Αλλ’ ἐπειδὴ ἔβλαπτεν αὐτὸν τῆς Αἰγύπτου τὸ κλίμα, τραπεὶς πρὸς βορειοτέραν χώραν, τὴν ῾Ρουμανίαν, ἐν ᾗ πολυαρίθμους ὡσαύτως εἶχε τοὺς ἐργαζομένους καὶ ἐμπορευομένους πατριώτας, ἠσχολήθη σταθερῶς ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἐκεῖ, κατὰ συμβουλὴν καὶ μίμησιν τοῦ ἀει -μνήστου Εὐαγγέλου Ζάππα, εἰς καλλιέργειαν μεγάλων κτημάτων μια σθουμένων κατὰ τὴν ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ κρατοῦσαν συνήθειαν.
᾿Απαίδευτος, ἀπὸ νεαρᾶς ἡλικίας χειροτέχνης ἁπλοῦς, ἔπειτα καλλιεργητὴς κτημάτων, ἄφθονα ἐκ τιμίας καὶ ἐπιμόχθου ἐργασία ἐν τῇ ξένῃ ἐπορίσθη τὰ χρήματα καὶ ὁ ὑπερηφάνως πιωχὺς ἐκπλεύ-σας ἐκ Χαλκίδος κατῆλθε μετριόφρων πλούσιος εἰς τὴν πρωτεύουσας τῆς ἐλευθέρας πατρίδος.
῾Απλὴ ἱστορία δραστηρίου καὶ τιμίου ἐργάτου, θέλει εἴπῃ πᾶς τις
Ναί. ᾿Αλλὰ τοῦ ἀπ᾿ ἐλαχίστων ὁρμηθέντος ἀξέστου ἐργάτου το σῶμα ἐνέκλειε νοῦν καὶ καρδίαν εὐγενεῖς· ὁ ἀφελὴς γέρων, ὃν ἐκ θεοοδότου συμπτώσεως κηδεύομεν μετ᾿ εὐλαβείας ἐν ἡ ὥρᾳ παρ ἡμᾶς δεινὴ περιπλοκὴ ἐμβάλλει ἅμα τοὺς ἁπανταχοῦ Ἕλληνας εἰς φροντίδας καὶ ἀναρριπίζει τὸ ἐθνικὸν φρόνημα, πρόκειται εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν ἀξιομίμητος εἰκὼν θερμοῦ πατριώτου καὶ ἔξοχον ὑπόδειγμα χαρακτῆρος.
Εἰργάσθη τιμίως, εἰργάσθη ἀνενδότως, έζησε μονότροπος, ἔζη σεν ἐν ἄκρᾳ λιτότητι, ἀπεταμίευσεν ἐπιμελῶς πᾶν μετὰ τὰ πρὸς ζωάρ κειαν περίσσευμα, μίαν πάντοτε ἰδέαν ἔχων κατὰ νοῦν, τὴν πατρίδα τὴν πατρίδα τὴν μικροτέραν, τὴν πατρίδα τὴν μεγάλην,
Αὐτὸς ὁ μόλις ἀναγινώσκων καὶ γράφων, διεμόρφωσεν ἐν τῷ ναῷ καὶ ἐθέρμανεν ἐν tau overline y καρδίᾳ τὴν ἔννοιαν τῆς πατρίδος ὁποίαν ἔςλασε καὶ συνέπηξεν ἐν ταῖς Ἑλληνικαῖς χώραις τὸ δαιμόνιον τοῦ Μεγάλου ᾿Αλεξάνδρου· καὶ ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ ὀνόματος τοῦ μεγαλοφυούς τῆς Μακεδονικῆς ᾿Ελλάδος βασιλέως ἠθέλησε νὰ θέσῃ τὰ ἐγκαίνια τῆς πρὸς τὸ Ἔθνος βασιλικῆς αὐτοῦ δωρεᾶς. Ἕλληνες καὶ ᾿Αλβανοί, ἔλεγεν ἐν τῇ ἀπερίττῳ αὐτοῦ γλώσσῃ, εἶναι δίδυμοι σκύμνοι μιᾶς βασιλικῆς φυλῆς· οὗτοι μόνοι, εἰς ἓν σῶμα πάντοτε ἡνωμένοι, οὗτοι μόνοι εἶναι ἄξιοι, οὗτοι μόνοι ἔχουσι δικαίωμα ἐπὶ τῆς πατρί-δος τοῦ Μεγάλου ᾿Αλεξάνδρου. Ελληναλβανός Μακεδὼν ἐγο, ἱερὸν ἔχω καθῆκον νὰ ἐνισχύσω τὴν ἐν τῷ κοινῷ ἐθνικῷ φρονήματι ἀνά-πτυξιν τῆς ἰδαιτέρας μου πατρίδος, τῆς Κορυτσᾶς· Ἕλλην, ἔχω και θῆκον ἐπὶ τοῦ πανελληνίου κέντρου νὰ στηρίξω τὰς ὑπὲρ τῆς ἀνορθώσεως τῆς ὅλης πατρίδος δυνάμεις μου· ἐκεῖ, ἐν ᾿Αθήναις, θέλω καταθέσει τὸ ὑπὲρ τῆς ἀναγεννήσεως τοῦ ἔθνους ἐπιπόνως κτηθὲν καὶ καλῶς φυλαχθὲν κεφάλαιον. Εἰς τοιαύτης Ιδέας, εἰς τοιαύτη, πεποιθήσεως τὸν βράχον συνε· τρίβησαν οἱ ἀλλεπαλλήλως ἐν Ῥουμανίᾳ μετ᾿ ἐπιμονῆς, πανουργίας καὶ τέχνης ὑπὸ συλλόγων καὶ ὑπὸ πολιτικῶν καταβληθεῖσαι προσπά θειαι, ὅπως καὶ τὸν ἁπλοῦν τοῦτον ἄνθρωπον προσηλυ -τίσωσιν εἰς τὰς ἐπιπλάστους ἀλβανορουμανικὸς ἰδέας. ᾿Απέκρουε τὰς ἐφ όδους, ἀπεστόμου τοὺς ψευδαποστόλους, ἀλλὰ καὶ πλέον ἢ ἅπαξ κατώρθωσε ν᾿ ἀποσπάσῃ ἀπὸ μιαρᾶς πλεκτάνης εὔπιστα θύματα.
Τοιαῦτα ἐσκέπτετο ὅτε, πρὸ τεσσαράκοντα πέντε περίπου ἐτῶν, μετὰ τῶν ἄλλων Κορυτσαίων ἐν Αἰγύπιῳ κατέβαλλε γενναῖον ἔρανον ὑπὲρ τῶν ἐν τῇ πατρίδι ἐθνικῶν σχολείων, στοιχειωδῶν καὶ ἀνωτέμων, ἀρρένων καὶ θηλέων, ὑπὲρ τῆς Μητροπόλεως καὶ τῶν οἰκο δομουμένων ἐκκλησιῶν, ὑπὲρ τῶν ὑδραγωγείων καὶ ἄλλων δημωφε -λῶν ἔργων, καὶ εἴπερ τις καὶ ἄλλος αὐτό, ὁ πτωχὸς ἔτι λογιζόμενος ὑπὸ τῶν ἐν τῇ πατρίδι, συνετέλει εἰς τὴν ἵδρυσιν τοῦ ὑπὸ τὸ ὄνομα «Λᾶσον» κατασταθέντος ἐν Κορυτοῦ κοινοῦ ταμείου πρὸς κοινωφε -λεῖς ἐθνικοὺς σκοπούς.
Τοιαῦτα ἐσκέπτετο καὶ ἐν ἔτει 1889, ὅτε μετ᾿ ἀφάτου ἀγαλλιάσεις παρέδιδεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς διηνεκῆ ἐθνικὴν παρακαταθήκην ὁλόκληρον τὸ εἰς τὴν Ἑλλάδα κομισθὲν τίμημα τῶν τιμίων αὐτοῦ ἱδρώτων. Ἐκ τούτου Ιδρύθη ὑπὸ τοῦ Μπάγκα τότε πρὸς συντήρησιν ἐσαεὶ τὸ φερώνυμον ἐν Κορυταί γυμνάσιον. Ἐκ τούτου Ελληνίδες κόραι ὀρφαναὶ περισώζονται καὶ παιδεύονται. Εκ τούτου ἀσθενεῖς ἐν τοῖς νοσοκομείοις περιθάλπονται. ᾿Εκ τούτου, διπλασιαζομένης μετ᾿ οὐ πολὺ τῆς προσόδου, ὥρισε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀνὰ δαπανᾷ ἐπ᾿ ὀνόματι αὐτοῦ ἡ ᾿Επι τροπὴ εἰς ἔργα ἐθνωφελὴ ἢ φιλάνθρωπα ὑπ᾿ αὐτῆς ὁριοθησόμενα ἐπὶ τὸ λυσιτελέστερον.»
Πόση ἐργασία, ἀλλὰ καὶ πόσαι τύχαι εὐμενεῖς, ἔργα τῆς θείας Προνοίας, συνετέλισαν εἰς διάσωσιν, συνετέλεσαν εἰς αὐξησιν τοῦ ἱκ μοῦ κεφαλαίου! Ἐν ὥρᾳ πιωχεύσεως μεγάλου ὀφειλέτου, έκαιον δέκα χιλιάδες ὅλαι, ἃς ἐπίστευεν ἀπολεσθείσας, ἀπεδίδοντο αὐτῷ· ἐν Αἰγύπτῳ ἀπροσδοκήτως ὑπὸ τρίτου προσώπου. Ἐν ὥρα καταστρο-φῆς τῆς ἐργολαβίας τῶν ῥουμανικῶν σιδηροδρόμων, ἀντὶ ἀπωλείας τῶν δύο τρίτων τῆς ἀξίας τῶν μετοχῶν, ἐκέρδαινεν οὗτος καὶ 20 καὶ 25 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς μεγάλης τιμῆς, ἀνθ᾿ ἧς εἶχεν ἠγορασμένας τὰς μετοχής. Ἐν ὥρᾳ εἰσβολῆς πυκνοτάτων νεφῶν ἀκρίδων φθείρονται μέχρι δίζης ἀπέραντοι περὶ τὸ κτῆμα αὐτοῦ σποραὶ καὶ φυτεῖαι καὶ μένουσιν ἄθικτα καὶ χλοερὰ τὰ ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ σκοποῦ τοῦ Μπάγκα σπαρέντα. Θαυμάσατε τὴν εἰς τὸ θεῖον πίστιν τοῦ ἀγαθοῦ γέροντος· ἀλλὰ θαυμάσατε καὶ τὴν εἰς τὸν φιλάνθρωπον καὶ φιλοπάτριδα αὐτοῦ σκοπὸν ἀκράδαντον ἐμμονήν.
Ἦτο υἱὸς μεγαλόφρονος πόλεως καὶ προσέθηκε δόξαν εἰς τὴν γεννήσασαν αὐτόν. Ὁ ἐπιτάφιος τοῦ Ἰωάννου Μπάγκα εἶναι ἔπαινος αὐτῆς, εἶναι ἔπαινος τοῦ ἔθνους, εἰς ὃ ἀνῆκε, »
Μακεδονικόν Ημερολόγιον, Επετηρίς των Μακεδόνων, τόμος 1
Σελ. 287-292 pelasgoskoritsas.gr